deta_0.thumb

Dęta

Grupy lub społeczności 2 followers
Kategorie
Powstanie orkiestry dętej w Łapszach Wyżnych związane jest z rodem Malinajów i sięga XIX wieku. Reaktywowanie jej na początku XX wieku, czy raczej uaktywnienie działalności, nie oznacza jej początków. Początek należy wiązać z nauką poznawania i czytania zapisu nutowego przez przyszłych członków orkiestry, a także z pierwszym zakupem instrumentów muzycznych. Fakt ten miał miejsce w latach 1882-1885, kiedy to Valent Malinay wraz z małżonką Marią Malinay zd. Grigliak uruchomili we własnym domu pierwsze w historii wsi zbiorowe nauczanie dzieci, czyli pierwszą szkołę, do której uczęszczały dzieci z całej wioski. Oprócz ogólnych przedmiotów w języku słowackim prowadzonych przez Marię, Valenty uczył języka polskiego i co ważne muzyki. Najpierw pisania i czytania nut, a później gry na instrumentach.
Niezwykle ważną rolę odegrał w tym dziele miejscowy proboszcz, dziekan Ján Palenčár, sprzedając dwa ogiery, by za nie kupić instrumenty muzyczne, które z początku służyły do nauki w szkole Malinajów, a następnie założonej przez nich orkiestrze.
Ojcostwo założenia łapszańskiej orkiestry przypisał bym obu, gdyż Valent jako organista z natury rzeczy często spotykał się z proboszczem i zapewne wspólnie opracowali strategię jej powstania.
Valent Malinay, wnuk Michała, prowadził przez siebie wyszkoloną i wspólnie z proboszczem założoną orkiestrę do roku 1900. Był więc jej pierwszym kapelmistrzem. Na początku XX stulecia kapelmistrzostwo przejął jego szwagier, czyli brat żony, Tomáš Grigliak, który prawdopodobnie w latach 1925-1930 powierzył te obowiązki swojemu synowi Gervazemu. Gervazy jako młody chłopak grywał nie tylko w orkiestrze, ale i na organach w kościele, najczęściej na nieszporach. Na mszy – jak wspominał – nie miał wówczas jeszcze odwagi grać. Około 1930 roku zajął się więc na dobre orkiestrą, a jego ojciec Tomáš zostawił sobie tylko obsługę organów.
W czasie pracy duszpasterskiej w Łapszach księdza od Maćkowej rzeczywiście działalność orkiestry, pomimo niedużego składu (12-tu członków), jakby na nowo ożyła. Czy była to zasługa Tomáša, czy już jego syna trudno przesądzic. Jestem skłonny uznać za prawdziwe twierdzenie, że głównym motorem uaktywnienia się orkiesty był właśnie Gervazy Griglák, późniejszy wzięty organista i kapelmistrz. Można powiedzieć, że Gervazy pokochał orkiestrę całym sercem. Pamiętam, że po II wojnie światowej, już jako starszy pan osobiście projektował dla orkiestry mundury. Jego zdolności organizacyjne i charyzma przyniosły owoce w postaci nowych jednolitych strojów i nowych instrumentów. Spowodował bowiem sponsoring finansowy z USA. Ksiądz Michał Gryglak finansował uniformy, zaś Teofil Krzysik, brat Ludwika od Jewy i stryjek księdza Ludwika, finansował zakup instrumentów.
Dominik Gryglak od Błazoska przejął w roku 1970 orkiestrę można powiedzieć całkowicie przez Gerwazego odnowioną. Funkcje kapelmistrza sprawował Dominik do roku 1990. Po nim orkiestrę prowadził przyczyniając się do jej znaczącego rozwoju utalentowany muzyk Mieczysław Sołtys. Niestety dosyć krótko, tylko do 2007 r., do swej tragicznej śmierci. Wówczas kapelmistrzem obrano zaledwie 17-letniego Mateusza Gryglaka, który funkcje te sprawuje do dnia dzisiejszego.
Orkiestra dęta z Łapsz Wyżnych na przestrzeni dziejów zmieniała się, przeżywała lepsze i gorsze czasy, podzielała losy łapszańskiej społecznosci. Zawsze jednak znana była z dobrej muzyki i aktywności. Dawała popisy swych umiejętności nie tylko w Łapszach, ale także w Trybszu i na Łapszance. Ostatnio jej granie rozbrzmiewa w miejscach znacznie oddalonych od granic Spisza. W różnych konkursach i przeglądach zdobywa wysokie lokaty.
Jan Gryglak